انتخاب فراایران فریده لاشایی
تغزل ناب در بازنمایی طبیعت
فریده لاشایی، یک هنرمند چند وجهی، یک هنرمند کامل است. چهل سال است که نقاشی میکند و با برگزاری بیش از ۲۵ نمایشگاه انفرادی و شرکت در نزدیک به ۸۰ نمایشگاه گروهی، یکی از فعالترین زنان هنرمند ایرانی در عرصهی هنرهای تجسمی و از موفقترین و شناخته شدهترین هنرمندان نقاش در ایران است. حتی سالها پیش از آن که نقاشیهایش را عرضه کند، به عنوان طراح شیشه و بلور در کارگاههای بلورسازی در آلمان و اتریش کار میکرد و نزدیک به نیم قرن است که در این حیطه فعال است. عاشق ادبیات و تحصیل کردهی رشتهی ادبیات آلمانی و مترجم بسیاری از آثار برتولت برشت، نمایشنامه نویس آلمانی به زبان فارسی ست. کار و فعالیتی که در اثر پرکارشدنش به عنوان نقاش مدتهاست وقت پرداختن به آن را ندارد. نویسنده است و آخرین نوولش “شال بامو” چند سال پیش، جزو کتابهای پر فروش و مطرح صحنهی ادبی ایران بود. عضوی از اعضای فعال گروه “دنا” متشکل از ۱۲ زن نقاش ایرانی و از موسسان این گروه فعال بود. چند سالیست که بیشتر به رشته ویدئو آرت و چیدمان چندهنری میپردازد. و مجموعهی ویدیوهایش خود سر فصلی در فعالیتهای هنری اوست. حضور او در حراجیهای بینالمللی آثار هنری و آثار درخشان و ارزشمند او و موفقیتهایش در عرصهی جهانی او را به عنوان یکی از پیشتازان حوزهی هنرهای تجسمی بلند آوازه کرده است و نه فقط در کشورهای حوزهی خلیج فارس و خاورمیانه که در سراسر اروپا و ایالات متحده، هنرمندی شناخته شده و معتبر است.
فریده لاشایی، هر چند بسیار دیرتر از آنچه انتظارش میرفت به ارائه و عرضهی آثارش در ایران پرداخت ولی- بنا به گفت و گویی در سال ۱۳۸۵ در ورشو، لهستان- نقاشی را از ۶ سالگی آغاز کرد، یعنی از زمانی که هنوز به مدرسه نمی رفت. او در سال ۱۳۲۳ در رشت متولد شد و زندگی در طبیعت گیلان بود که باعث شد آثارش این چنین الهام گرفته از طبیعت باشد. بعد از پایان تحصیلات مقدماتی به آلمان رفت تا در آکادمی هنرهای زیبای آلمان در مونیخ به آموزش نقاشی بپردازد و همان جا بود که رئیس یک کارخانهی بزرگ کریستال سازی او را به شهری در جنوب اتریش دعوت کرد تا به عنوان طراح برای کریستالهای کارخانه به کار مشغول شود. حاصل زندگی و تحصیل در آلمان و اتریش، فارغ التحصیلی در رشتهی ادبیات آلمانی در دانشگاه فرانکفورت و نیز یک لیسانس از آکادمی هنرهای تزیینی شهر وین بود. کار با شیشه و طراحی روی شیشه از فعالیتهایی بود که با فریده لاشایی باقی ماند و بعدها در تهران هم در این زمینه کار و فعالیت داشت.
حاصل علاقه به ادبیات آلمانی، ترجمههایی از آثار برتولت برشت بود که بین سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۸۷ در تهران چاپ و منتشر شدند. از همین سالهای کار و تحصیل در آکادمی هنرهای تزئینی و طراحی شیشه در اتریش بود که او نخستین نمایشگاه نقاشیهایش را برگزار کرد. اما هنوز هم در کاتالوگ بلورهای معروف روزنتال ، طرحهای او با عنوان “ظروف فریده لاشایی” به چاپ می رسند.
فریده لاشایی در بازگشت به ایران، از اواخر دههی ۱۳۴۹ یکسره به کار نقاشی پرداخت. از همان ابتدا به عنوان نقاشی حرفهای به دنیای هنر نگریست و زندگیش را یکسره وقف نقاشی کرد. خودش گفته است که هر روز نقاشی میکند، بسان انسانی که متعهد و موظف به نقاشی کردن است. از همان آغاز هم به دنبال این دغدغه رفت که به سبک خاص خود، آمیزه و ترکیبی از ذهنیت شرقی خود، عشقاش به طبیعت و قالب و چهارچوب نقاشی آبستره برسد. طی بیش از ۴۰ سال کار نقاشی، شرکت و حضور در بیش از ۸۰ رویداد گروهی و برگزاری ۲۵ نمایشگاه انفرادی ست، از آثار نقاشی، طراحی و کار روی شیشه، مجسمهها و طی چند سال گذشته، برگزاری و شرکت در نمایشگاههای هنرنو و چیدمانهایی از ویدیو و نقاشی. در تمام این سالها، از سبک شخصیاش پیروی کرده و به زبانی تصویری خاص ، مستحکم و ویژهی خود رسیده است. آثارش آن چنان مشخص و سبکش آن چنان ویژه و یگانه است که آثارش را به خوبی میتوان با همین مهر شخصی، با عناصر و مولفهها و موتیفهایش تمیز و تشخیص داد.
در سالهای اواخر دههی ۱۳۶۹، همراه با چند هنرمند نقاش زن، گروه “دنا” را تشکیل دادند تا به فعالیتهای فردیشان شکلی جمعی بدهند. همهی آنها دغدغهای مشترک در رسیدن به نوعی نقاشی با ترکیب ویژگیهای بومی و زبانی شرقی در آمیختگی با قواعد و چهارچوبهای هنری مستقر در جهان داشتند و مسئلهی هویت، دلمشغولی آنان بود، یعنی همان دغدغهی اصلی کارهای فریده لاشایی.
در آثار لاشایی تاثیراتی از سنتهای هنری گوناگون، از گذشته و از امروز قابل ردیابی است، او را بیش از هر چیز دیگر میتوان نقاشی طبیعت گرا دانست، اما طبیعت در آثار او وجهی عینی و رئالیستی ندارد بلکه ماهیتی پیچیده و بسیار شخصی، گذر کرده از ذهنیت نقاش دارد.در چهارچوب و ساختمان آبسترهی کارهایش، حضور طبیعت روشن و قابل شناخت، اما نامحسوس است. این طبیعت گاهی به شکل تودهای بافته مانند و شبکهای از رنگ بروز میکند و گاهی در یک فرم بی شکل یا هندسی از رنگ. کارهایش آبستره فیگوراتیوهایی از درختها، گلها، بوتهها و گیاهاناند، از بستر سبز زمین تا درختانی که ساقههایشان آسمان و افق را هاشور زده است. او همان سنت قدیمی نقاشی از طبیعت را به عنوان پایه بر میگزیند اما به آن رنگ و لعاب و روحیهای مدرن و امروزی میزند. او غنای رنگ و نقش طبیعت را در حد چند خط و تاش رنگی استیلیزه میکند. طبیعت او بیزمان و بیمکان است، و هر چند بیشک ملهم از طبیعت زادگاه نقاش، اما اکنون دیگر طبیعتی ذهنی و تخیلی است. طبیعت او آنقدر به رابطهی ذهنی پیچیدهای از خطوط و رنگها بدل میشوند که تنها فضایی کلی از یک طبیعت آرمانی را به ذهن متبادر میکنند. او طراوت و شادابی، سرخوشی و زیبایی طبیعت را در بومهایش، بیحضور عینی عناصر واقعی طبیعت به تصویر میکشد و ما را در فضایی از طبیعت درگیر میکند. طبیعتهای آبسترهی او در عین این که یادآور این طبیعتاند، مجموعهای از همهی عناصر و نقش مایهها هستند، از کمپوزیسیونهای رنگی تا افزودههایی از خطاطی، با سطوحی شفاف و گاه با حضور هندسه و گرافیک.
در سال های گذشته عمده توجه لاشایی به خلق ویدئوآرت هایی معطوف بوده است که حضور او را در عرصه بین الملل بیش از پیش پررنگ ساخته است.از جمله این ویدئو ها میتوان عناوین زیر را نام برد:
اندرون از طعام خالی دار/ کاندرآن نور معرفت بینی
عجب همه چیز عجیب است امروز
سرزدن به سوراخ خرگوش
من از سرزمین ایدئولوژی میآیم
پیشدرآمدی بر خرگوش در سرزمین عجایب
خرگوش در سرزمین عجایب
لیلی و مجنون
زمان از دست رفته.
آنچه که بیش از هر چیز دیگر در کارهای لاشایی به چشم میخورد فضایی تغزلی است. آثارش اشعاری پر از حس و تغزل در رثای طبیعت اما به زبان نقاشیاند، تغزلی که از روحیهی شرقی و پیشینهی جغرافیایی زادگاهش میآید. تغزلی که در سرتاسر پردههایش، در هم نشینی رنگهایش و از تاثیرپذیری نقشهایش میآید که گاه یادآور نقاشیهای چینی و ژاپنیست، مثل هایکوهایی از طبیعت، همان قدر شاعرانه و به همان اندازه مینیمال.
فریده لاشایی
۱۳۲۳، رشت- ۱۳۹۱، تهران
تحصیلات:
لیسانس ادبیات آلمانی، دانشگاه فرانکفورت، آلمان
لیسانس طراحی شیشه، آکادمی هنرهای تزئینی، وین، اطریش
برگزیده نمایشگاههای انفرادی اخیر:
1389 خرگوش در سرزمین عجایب؛ گالری ایزابل فن دن آینده، دوبی، امارات
1388 گالری رفیه، دمشق، سوریه
گالری ۲۰۰۷ وی.ا. دوبی، امارات
1380 مرکز فرهنگی، بارسلون، اسپانیا
1377 گالانت اسپس، آوینون، فرانسه
شاچل دو لوتل دو ویل، وسول، فرانسه
گالری هنر؛ دوبی، امارات
گالری گلستان، تهران، ایران
برگزیده نمایشگاههای گروهی اخیر:
1389 امید، با موزهگردانی اشوک ادیسیم، کاخ هنرها؛ دینار، فرانسه
1388 واقعیتها و توهمها، گالری هنر مور، دانشکده پادشاهی هنر، لندن، انگستان
ایران از درون به بیرون، با موزهگردانی سم بارداویل، موزه هنر چلسی، نیویورک، امریکا
بر فراز خلیج فارس، جشنواره بینالمللی هنر هنگکنگ، با موزهداری چارلز مرودر، هنگکنک
حرکتکنندهها و تکاندهندهها در هنر امرز ایران، ال.تی.ام.اچ.، با موزهداری لیلا دیبا، نیویورک، امریکا
نمایشگاه منطق طیر؛ پروژه براردی و سقارچی، لندن، انگلستان
1386 دارالفنون، شهر کویت، کویت
موزه ورشو، ورشو، لهستان
1384 موزه لودویگ، کوبلنز، آلمان
1383 باغهای ایرانی، موزه هنرهای معاصر تهران، ایران
1382 موزه هنر لیوـ هایسو، شانگهای
موزه هنر یان ـ هوانگ، بیجینگ، چین
موزه کوکولا، کوکولا، فنلاند
زنان در ایران، ساختمان شهرداری اوری، فرانسه و پارلمان اروپا، بروکسل، بلژیک
مرکز فرهنگی کایسا، هلسینکی، فنلاند
1381 ایرانیهای امروز، خیابان کرستی کینگ، لندن، انگلستان
ویلا دل کاردینال، ناپل، ایتالیا
هنرهای زیبای فابین فرینس، ماربلا، اسپانیا
پالازو ریله دی ناپولی، ناپل، ایتالیا
مرکز فرهنگی، برلن، آلمان
1380-۱۳۸۲ نمایشگاه گردان، نسیمی از باغهای ایرانی، هنر نو از ایران، مرکز بینالمللی مریدین، واشنگتن دی.سی.، نیویورک، بلویل، لوسآنجلس، آتلانتا، تکزاس، فلوریدا، امریکا
1380 گالری امبر، بنیاد خاور ـ باختر، لیدن، هلند
1379 موزه هنرهای زیبا، کاراکاس، ونزئولا
اکسپو رم، رم، ایتالیا
دوسالانه بینالمللی طراحی، تهران، ایران
آثار در مجموعهها:
موزه ملی هنرهای زیبا، والتا، مالتا
موزه هنرهای معاصر تهران، ایران
دویچه بانک، دوسلدروف، فرانکفورت، آلمان
کردیت سوئیس، دوبی، امارات
کلکسیون فرجم، دوبی، امارات
