روستای ابیانه کاشان موزه مردمشناسی است
تاریخ: ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۶
روستای تاریخی ابیانه، حدود کلیومتر ۴۰ از ناحیهی شمالغرب شهرستان نطنز و همچنین کیلومتر ۲۰ از قسمت غرب جاده نطنز کاشان و کیلومتر ۸۰ از بخش جنوبغرب شهر کاشان در درهای به وجود آمده است. از بخش جنوب این روستا، رودخانهای به نام برزرود عبور میکند.
تاریخچه
ابیانه در گویش محلی مردم این روستا ویونا (Viuona) گفته میشود که تشکیل شده از دو قسمت وی (vi) یعنی بید و ویانه (viyane) که بیدستان نام دارد و گویا در زمانهای دور در سرتاسر روستای ابیانه درخت بید وجود داشته است. تا به حالا مدرکی پیدا نشده است که بتوان قدمت این روستای تاریخی را رقم زد. اما محققان و باستانشناسان بر این باورند که این روستا، حدود ۱۵۰۰ سال قبل به وجود آمده و یکی از مکانهای تاریخی کشور ایران است که شهرت جهانی پیدا کرده است. به نظر میرسد در سال ۱۳۶۰، ادارهی سرشماری، تعداد خانههای باقی مانده در روستای ابیانه را ۵۰۰ عدد اعلام کرد که همهی آنها در قسمت شمال رودخانهای زیبا به نام برزرود، ساخته شدهاند. بر اساس تحقیقات باستانشناسان، عمارتهای کهن موجود در این روستا در دوران حکومتهای سلجوقیان، قاجاریان، ساسانیان و صفویان طراحی و ساخته شدهاند.
معماری
در این دهکدهی تاریخی، خانهها با آجر و خشت ساخته شدهاند و از اتاقهایی زیبا با پنجرههای چوبی به شکل ارسی، ایوان و طارمهای چوبی تشکیل شده است. همهی این موارد به جذاب شدن روستای ابیانه کمک فراوانی کرده است. نمای خانهها را با استفاده از خاک رس درست کردهاند که از معدنی در نزدیکی روستا تهیه میشده است. از نظر مهندسان و معماران، دیگر نمی توان روی دیوارهی کوه کرکرس، خانه بنا کرد. به همین دلیل مردم روستا به این فکر افتادند برای اینکه بتوانند محصولات کشاورزی و نیز دامهای خود را ذخیره کنند، داخل تپههایی که نزدیک اتوبان وجود دارد، مکانهایی را درست کنند.
یکی دیگر از بناهای جذاب و زیبای روستای ابیانه، آتشکدهی موجود در این دهکده است که روی دامنهی کوه کرکس واقع شده است. طبق مدارک بر جای مانده و همچنین بر اساس نظر کارشناسان و معماران، این آتشکده، مخصوص زردشتیان بوده است. همچنین میتوان از ۳ قلعهی ساخته شده در ابیانه نام برد. یکی از این قلعهها، همونه نام دارد که اسم دیگر آن تخت هامان بوده و در قسمت جنوبغربی این روستا بنا شده است و بر اساس کاوش باستانشناسان و اسناد باقی مانده، مخصوص یوسمون و منطقهی بالا بوده که نزدیک به ۲۰۰ سال قبل طراحی و ساخته شده است. هرده، اسم قلعهی دیگری است که در بخش شمالشرق روستا ساختهاند و مربوط به قسمت هرده بوده است. در نهایت قلعهای به نام پاله که در شمالغرب روستای تاریخی ابیانه قرار دارد و مختص بخش پل است. این قلعهها برای مصون ماندن از تجاوز دشمنان و غارتگران به داخل روستا ساخته شده است.
همچنین میتوان به زیارتگاههای کهن و تاریخی روستای ابیانه اشاره کرد که از مکانهای مقدس و دلنشین این دهکده محسوب میشوند. زیارتگاه هینزا که نام دیگر آن، بیبی زبیده خاتون است، در ناحیهی جنوبشرقی این روستا و در داخل درهای بنا شده است. این آرامگاه در مقابل صخرههای این دره ساخته شده است که حتی این صخرهها، قسمتی از مقبرهی محسوب میشوند. طبق اسناد موجود، بی بی زبیده خاتون دختر امام موسی کاظم (ع) است. بر اساس گفتههای مردم روستای ابیانه، عدهای به دنبال بی بی زبیده بودند و ایشان سراسیمه وارد این روستا شده و مردم با محبت او را داخل اتاقی پنهان میکنند. سپس وی را در زمان مناسبی به روستایی به نام هنجن میبرند. گویا سالها بعد در این روستا، آرامگاهی مخصوص بیبی میسازند. باستانشناسان معتقدند مقبرهی هینزا در حقیقت محل عبور زبیده خاتون بوده است و بعضی هم اعتقاد دارند که این آرامگاه را در دوران آناهیتا ساختهاند.
این روستا در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۱۰۸۹ بهعنوان یکی از آثار ملی رسیده است.
منبع: فراایران از کجارو
