مهرابههای کیش باستانی مهر یا میترا در شهر زیرزمینی سامن
تاریخ: ۲۷ فروردین ۱۳۹۶
کاوشهای باستانشناسی در محوطهای در شهر سامن واقع در جنوب شهرستان ملایر که در ۱۳۸۴ به شکلی اتفاقی کشف شد؛ به پیدا شرن شهری زیرزمینی رسید که در یک بستر سنگی و به صورت دستکند ساخته شده است. باستانشناسان هسته اولیه شهر را متلعق به قبل از دوره اشکانیان میدانند که در طول تاریخ به وسعت آن افزوده شده است. موقیعت کنونی شهر این احتمال را میدهد که خرابه های شهری باشد که از آن به عنوان رامن در کتابهای المسالک و الممالک یاد شده است.
احتمالاً وسعت این شهر در زمان مهرداد یکم در حدود (از ۱۶۰ تا ۱۳۰ پیش از میلاد) به بیشترین حد خود رسیده باشد و برای انجام مراسم مذهبی ساخته شده باشد. وسعت این شهر بیش از ۳ هکتار برآورده شده است که در حال حاضر حدود ۲۵ اتاق این شهر در زیر منطقهای به نام سرقلا کشف شده است. به علت رطوبت زیاد بخش عظیمی از این مکان هنوز در دل سنگها پنهان باقیمانده است. بخشهای کشف نشده عموماً در عمق ۶ متری و بعضاً بیشتر قرار دارند که کار را برای باستانشناسان سخت میکند. این مکان به مرور در دورههای تاریخی وسعت گرفته و اتاقها و راهروهای این شهر قدمتها متفاوتی دارند. به نظر میرسد آنچه در حال حاضر از این مکان کشف شده تنها بخش کوچکی از این شهر باشد. به احتمال زیاد این فضا نخستینبار به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترایسم بر پایه پرستش میترا خدای خورشید و از کهنترین ایزدان ایران باستان مورد استفاده بوده شواهد و مدارک موجود حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام میگرفته است و برخی از دالانهای این فضا احتمالاً برای تدفین قربانیان مذهبی و یا بزرگان ادیان به کار برده میشده است.
این مجموعه شامل بیش از ۵۰ فضای کوچک و بزرگ است که با راهروهای متعددی به هم ارتباط دارند و در عمقهای متغیر بین ۳ تا ۶ متری از سطح زمین قرار دارند . اتاقها و فضاهای مجموعه در هر کارگاه با هم مرتبط بوده و از یک راه پله تراشیده شده از سنگ بستر به بیرون راه دارند . یکی از ویژگیهای این مجموعه وجود تدفینها و بقایای انسانی متعدد موجود در کف فضاها است . در کاوشهای فصل دوم بیش از یک صد اسکلت و بقایای شناسایی شد که مطالعات انسانشناسی مورد نیاز بر روی بقایا درهمان سال انجام گرفت و ویژگیهای جنسیتی، سنین مرگ و تا حدودی مشخصههای نژادی و علل مرگ شناسایی گردید. ۵۴ مورد اسکلت انسانی در اتاق های شهر پنهان کشف شده که این اسکلتها به صورت بقایای انسانی کامل و یا تودهای جمع آوری شده انددر کنار اسکلتها هدایای قبور گذاشته شده است و اسکلتها به صورت چمباتمهای به خاک سپرده شدهاند. احتمال میرود خاکسپاریها به دوره تاریخی به خصوص دوره اشکانی مربوط است.
با توجه به بررسیها و مطالعات باستان شناسی صورت گرفته میتوان سه دوره در کاربری این شهر زیرزمینی مشخص کرد . اولین مرحله که به فلسفه ایجاد مجموعه برمیگردد بنا به شواهد موجود به نوعی کاربری اعتقادی برمیگردد. در مرحله دوم که احتمالا مربوط به دوره اشکانی است از مجموعه به عنوان گوردخمه استفاده شده است . در مراحل بعد از مجموعه به عنوان پناهگاه برای مواقع اضطرار استفاده شده و این کاربری در تمام دورههای اسلامی از اوایل اسلام تا دوره قاجار به طور متناوب تداوم داشته است .
مهمترین قسمت برنامه فصل چهارم انجام کاوش و مرمت واستحکامبخشی یکی از تودههای استخوانی در کارگاه یک بود. کاوش با مستندسازی به صورت مرحله به مرحله انجام شد و سفالها و یافتههای فرهنگی موجود از لابهلای استخوانهای این توده به منظور تکمیل مطالعات جمع آوری گردید . در نهایت تمامی استخوانهای بدست آمده جهت پاکسازی – وصالی – مرمت و تثبیت به پایگاه منتقل گردیدند . این بخش به عنوان پایه اقدامات آتی بر روی بقایای تدفین و تودههای استخوانی انجام شده و در آینده ضمن انتقال مجدد به فضاهای اصلی به منظور ایجاد سایت موزه به همان ترتیب و توالی اصلی چیدمان خواهد شد
منبع: فراایران از منابع مختلف
