«بهارستان» : رویداد بهاری هنرهای شهری تهران
مایا بارااُنا
چند سالی هست که همزمان با فرا رسیدن سال نو و فصل بهار، شهرداری تهران با همکاری سازمان زیباسازی برای ارائه هنرهای شهری برنامههایی را پیشبینی کرده است که شامل برگزاری نمایشگاهها و چیدمانهای هنری در فضاهای عمومی شهر است. هر ساله این رویدادها گستردهتر شده است و بر تعداد هنرمندان مشارکت کننده اضافه شده و طیف وسیعتری از گونههای هنری را نیز در بر گرفته است.
امسال این رویداد بهاری هنرهای شهری “بهارستان” نامگذاری شد که شامل نقاشی دیواری، مجسمهسازی، طراحی گرافیک و هنرهای محیطی است که بخشی از آن هم به “نقاشی تخم مرغ” های نوروزی اختصاص داده شده است.
رویداد هنری «بهارستان» که به شکل یک مسابقه برنامهریزی شده به شدت از سوی هنرمندان مورد استقبال قرار گرفت و باعث شد تهران تعداد زیادی طرح در حوزههای مختلف هنری دریافت کند. در بخش مجسمهسازی و هنرهای محیطی ۱۴۳۱ طرح توسط ۵۳۲ هنرمند ارسال شد که ۱۶۰ هنرمند برای شرکت در این رویداد هنری انتخاب شدند.
برپایی و اجرای نمایشگاه آثار هنری در مکان های عمومی پیش از فرارسیدن سال نو آغاز شده و نمایش آنها تا پایان فروردین ماه ادامه دارد. اینستالیشن ها تنوع زیادی دارند و درهر یک از آنها هنرمند با سبک و تخیل فردی اش نشانی بر منظر شهری به جای گذاشته است. آثار هنر محیطی و مجسمه در خیابان ولیعصر از میدان راه آهن تا میدان تجریش، بلوار کشاورز و خیابان انقلاب حد فاصل میدان فردوسی تا میدان انقلاب قابل بازدید هستند.
تخیل، طنز، طبیعت و دگردیسی بازیگوشانهی اشیای روزمره زندگی شهری از تِم های بارز این آثار هنری هستند. بلوکهای سیمانیای که مبدل به آدمکهایی شدهاند ، صندلیهای بال دار بر فراز درختان، نردبانهای صورتی در میان ابرهای حبابی، درختانی با لباسهای کاموایی رنگارنگ، دیوارهایی با گوشهای بزرگ انسانی و موجودات تخیلی بزرگ که بر روی دیوارها نشستهاند، نمونههایی از این آثار هستند.
در بخش “نقاشی تخم مرغ” نوروزی، ۶۹۴ هنرمند ۲۱۲۲ طرح ارسال کردند که حدود ۱۱۹ طرح از آنها انتخاب شد. علاوه بر هنرمندان برگزیده شده تعدادی هنرمند شناخته شده مانند مهنوش مشیری، پرویز رستگار و جمشید حقیقت شناس هم به دعوت در این بخش شرکت کردند و به این ترتیب در مجموع ۲۵۰ هنرمند در این بخش شرکت کردند و آثارشان در پارک ملت، پارک شهر، باغ فردوس و باغ نوروزی عباس آباد به نمایش گذاشته شدهاند.
بخش “نقاشی تخم مرغ” با این تفکر پایه ریزی شده است که نقاشان و تصویرگران از تخم مرغ بیشتر به جای بوم برای ارائه هنر خود بهرهمند شوند تا این که صرفاً اشیائی تزئینی مابه ازای تخم مرغ خلق کنند. تخم مرغ علاوه بر اینکه از عناصر مهم هفت سین است نماد بهار، باروری و زایش نیز هست از همین رو یکی از بخشهای مهم این فعالیتها به این موضوع اختصاص داده شده است .
در بخش نقاشی دیواری رویداد «بهارستان» ۹۴ هنرمند آثار خود را در ۲۲ منطقه شهر تهران به نمایش گذاشتهاند و در بخش گرافیک آثار ۴۴ هنرمند در فضاهای تبلیغاتی شهر تهران در معرض دید شهروندان قرار گرفته است.
بر پایی این گونه رویدادهای هنری در دنیا پدیده ای جدید نیست و شهرهایی مانند نیویورک، پاریس، برلین و دیگر شهرهای بزرگ دنیا سابقهی آن را پیش تر از تهران داشتهاند .با توجه به سابقهی شهرهای بزرگ در برگزاری رویدادهای هنری مشابه پرسش اصلی این است که رویداد بهارستانِ تهران در قیاس با با رویدادهای هنری شهرهای دیگر چه جایگاهی دارد ؟
رویداد بهارستان در مقایسه با شهرهای دیگر دو تفاوت عمده و برجسته دارد که به کمیت و کیفیت آثار ارائه داده شده مربوط میشود . تعداد هنرمندان شرکت کننده و همچنین آثار خلق شده در رویداد بهارستان کاملاً حیرت انگیز است! تصور این که در چنین زمان کوتاهی این تعداد کار یعنی ۱۶۰ اینستالیشن، ۹۴ نقاشی دیواری، ۲۵۰ تخم مرغ و تعداد کثیری تابلوی تبلیغاتی در سطح شهر خلق و ارائه شده است ، هم حیرت انگیز و هم هولناک. حیرت انگیز از این بابت که هیچ رویداد هنری شهریای این تعداد اثر را در چنین زمان کوتاهی تولید نکرده است؛ و هولناک، چون به نظر می رسد که در ذهن کسانی که مسئولیت انتخاب و برگزاری این رویداد را داشته اند مسأله ی مفهوم، فکر و اجرای دقیق جای خود را به ایدهی “هرچه بیشتر، شادتر” یا”The more, the merrier” داده است. *
با این همه رویداد بهارستان شاید نمایشی از نابترین و بهترین نمونههای هنر معاصر ایران نباشد اما بدون شک در زمینهی ایجاد فرصت و فراهم ساختنِ بستری برای نسل جوان هنرمندان ایرانی که به سختی میتوانند برای ارائهی خلاقیت خود مکانی بیابند و باید به طور دائم در دنیای گالری ها و آرتشوهای نخبه سالار تقلا کنند، موفقیتی عظیم بوده است. و با وجود این که “بیشتر” لزوماً “بهتر” نیست، در مورد این رویداد بدون شک این “شلوغی” نوعی “شادی” را به همراه داشته است. با جضور تعداد کثیر هنرمندان پراشتیاق در حال نقاشی، مجسمه سازی و درست کردن انواع آثار محیطی ، موجی از شادی و خلاقیت در این کلان شهر بوجود آمده و باعث شده است نشاط شادی و روح نو شدگی در فضای شهر دمیده شود . این رویداد فرهنگی بهاری مورد استقبال چنان طیف وسیعی از جامعه قرار گرفته است که علاوه بر هنرمندان سرشناس، هنر پیشهها، فیلمسازها، معمارها و شهرسازها که همگی نظرات بسیار مثبتی داشتهاند، اشخاصی مانند ورزشکار شناخته شده، علی پروین نیز از این رویداد پشتیبانی کردهاند.
یکی از مهمترین جنبههای هنر شهری (public art) این است که دردسترس طیف وسیعی از اقشار جامعه قرار میگیرد . به گفتهی پنی بالکین باک، مؤسس نخستین سازمان غیر انتفاعی آمریکایی برای تلفیق هنر با برنامه ریزی شهری ” هنر شهری جای یگانهای را در دنیای هنر اشغال میکند و در مقایسه با نمایشگاههای معروف و شناخته شدهی گالریها، هنر شهری همچون «معماری منظر» بیشتر وقتها کمتر قدر دیده است. اما در جای خودش محاسن و ویژگی هایی منحصر به خودش دارد : بازدیدش برای عموم رایگان است. بلیط نمیخواهد و مردم نباید لباس شیک بپوشند. میشود تنها یا همراه یک گروه از آن بازدید کرد و به روی همه باز است”. همان گونه که باک اشاره دارد، آوردن هنر به فضاهای شهری قدمی اساسی برای ارتقاء فرهنگ اجتماعی است و بر خلاف نمایشگاههای موزهای و گالریها که تنها توسط گروه معدود و خاصی بازدید میشوند، هنر شهری توسط همهی اقشار جامعه دیده میشود.
و در آخر باید گفت رویداد بهارستان بعنوان یک رویداد فرهنگی-اجتماعی دو دستاورد عمده و قابل تحسین با خود به ارمغان آورده است : یکی ایجاد فرصت برای هنرمندان جوان و دیگری ترویج هنر و خلاقیت از طریق شناساندن و دسترسی آسان برای همهی افراد جامعه.
بازدیدکنندگان میتوانند برای شرکت در مسابقه عکاسی «بهارستان» به آدرس اینترنتی سایت سازمان زیباسازی شهر تهران (www.zibasazi.ir) مراجعه نمایند.
”The more the merrier” * یک جمله مسطلح در زبان انگلیسی است که به ایجاد “شادی” همراه با “شلوغی” اشاره دارد.
منابع:
http://zibasazi.ir/fa/urban-arts/
http://www.fardanews.com/fa/news504745/
http://www.iscanews.ir/news/619727
“Why Public Art is Important”, dirt.asla.org/2012/10/15/why-public-art-is-important/
