جستوجوی معبد لائودیسه در نهاوند
مهدی رهبر و سجاد علی بیگی
منبع: http://www.antiquity.ac.uk
دستنوشته يوناني و ديگر اکتشافات دوره سلجوقي:
در سال 1943 کشف اتفاقي يک دستنوشته در نهاوند این گمان را به وجود آورد که شاید زمانی محل معبدی يوناني بوده است.
بنا به ترجمه دستنوشته يوناني معبد در دوران آنتيوکوس سوم (187-223 پيش از ميلاد مسيح)(روبر 1949) در جایی که در آن زمان لائودیسیا نامیده میشد بنا گردیده بود.
در سال 1949 پنج مجسمه کوچک برنزي نيز به طور اتفاقي در همان منطقه کشف شد .(رهبر 1976) و کمي بعد
گريشمن در ديدارش از منطقه توانست يک قربانگاه سنگي دوران سلجوقي را شناسايي کند (گريشمن ..19- 1963)
و درسال 1978 ق. معصومي در حال نقشهبرداري و عمقسنجي موفق به کشف يک ستون سنگي در همان جا شد.(معصومي 1978)
شکل 1 : دستنوشته يوناني که در سال 1943
شکل 2 : مجسمه برنزي کشف شده يک خداي يوناني در کشفي اتفاقي در سال 1949
پژوهشهای تازه:
شکل 3 : ناحيه نهاوند در غرب ايران.
در سال 2005 نويسندگان اين مقاله از این مکان بازدید کردند. در جریان کندوکاو سطحی در حياط خانهاي متعلق به دوران سلجوقي (رهبر 2005) يک پايه ستون و يک سر ستون ايونيايي و همچنين يک تنه ستون ساده بدون آذينپردازي را یافتند که احتمالا متعلق به دوران ساساني است.
بوميان منطقه نيز از وجود چند قبر نبش شده، يک استوانه ستون و پايه ستونهايي خبر دادند که در پي ديوارها يا به عنوان پله از نو به کار رفته بود. با اين که کاووشها محدود به اين منطقه ساختمان دار بود يازده گودال آزمايشي هم کنده شد که در آنها تکههاي سفال – قطعات ساختماني- قبور- تکههاي ستون و اشياء سنگي ديگری هم کشف شد (رهبر و علي بيگي در مطبوعات ). تمام این اشياء قبل ازاکتشاف در شرايط نامناسبي به سر ميبردهاند.
. در برخی از بررسیها، حفاریها تا عمق 450 سانتی متری ادامه داده شد، اما تمامی لایه ها به دلیل فعالیتهای اخیر آسیب دیده و به هم ریخته بودند. . سفالينه ها شامل نمونههايي از دورههاي سلجوقي (شکل 4) پارتي (شکل 5) ساساني و اسلامي بودند.
مهمترين کشف يک سرستون سنگي ايونيايي بود که اکنون در اختيار موزه نهاوند قرار دارد. قطر آن 73.5 سانتيمتر و ارتفاعش 26.5 سانتيمتر است و دو طرف آن با طرحي پيچدار (طوماري) زينت شده است. سر ستوني مشابه که در ايران کشف گرديده که متعلق به يک سايت پارتي در خورهه است(هرتزفلد 1941:285 شکل 384- حاکمي 1990: شکل 17 – رهبر 2003: 68 شکل 16 ) و همچنين سرستوني ديگر در مرز کنوني ايران که متعلق به معبد اوکسوس در تاجيکستان امروزي است ليتوينسکي و پيچيکيان 1998 : اشکال 6-4 )
شکل 4: خرده سفالهاي سلجوقي نقاشي شده.
شکل 5:کوزه سفالي کوچکي پيدا شده در گودال شماره يک که از راه کاوش گودالهاي مختلف کشف گرديده است.
از اشياء مهم پايه ستوني بود که سالها به جاي هاون استفاده شده وسپس در گوشه حياط خانه اي رها گشته بود. قاعده آن دایرهای به قطر 60 سانتيمتر و ارتفاع آن 33 سانتيمتر (شکل 7) است که با دو نواره برجسته تزئين شده است و شباهت زيادي به پايه ستون ايونيائي بيستون دارد.( لوشي 1996: 57- تافل. 7-2 )
شکل 6: طراحي و تصوير سر ستون ايونيائي که طي بررسي در دوخواهران کشف شده
شکل 7: پايه ستون ايونيائي که طي بررسي در حياط يک خانه دوران سلجوقي کشف شده
نتیجهگیری:
تمامي کشفيات ذوران سلجوقي در نهاوند ازقبيل دستنوشته يوناني- قربانگاه سنگي- مجسمه اي برنزي خدايان يوناني- پايه ستونها- سر ستونها و خرده سفالها در يک جا واقع در دو خواهران به دست آمدهاند که به احتمال زياد نشانگر مکان معبد يوناني در لائوديسئاي ایرانی است.
سپاسگذاري:
بدين وسيله از مرحوم دکتر م. آذرنوش- ا. ترابي- ا. فرزانه- س. نيکروز و تمام اعضاي تيم کاوشگري سپاسگذاري مينمايم.
