حالات عدمقطعیت راهکارهای هنری در زمانهای اضطراری
منبع: آکادمی هنر برلین
Akademie der Künste
در دورههای عدمقطعیت؛ هنر و فرهنگ فضاهای آزادی برای دگرگون کردن تفاوتهای فرهنگی و ناسازگاریهای سیاسی میشود. «حالات عدمقطعیت»؛ که در آکادمی هنر برلین بپاست؛ فضایی از ایستادگی هنری نسبت به از دست دادن حافظهی فرهنگی و خشنونت و بیگانههراسی را باز میکند. این پژوهش هنری که وضعیت فاجعهبار کنونی پناهجویان را با تجربهی تاریخی گریز و تبعید در سالهای ۱۹۳۳ (۱۳۱۰) تا ۱۹۴۵ (۱۳۲۴) پیوند میزند؛ روی شکنندگی فرد؛ شرایط اجتماعی و سیاسی که جنگها؛ تهیدستی و تروریسم ماشهشان را میکشد؛ کانونمند میشود. نزدیک به ۵۰ شیئی برگزیده و سند از آرشیوهای اکادمی هنر متعلق به والتر بنیامین (بنجامین)؛ برتول برشت؛ هانس آیسلر؛ والسکا گرت؛ لی گرودندیگ؛ لیلیان هاروی؛ هانریش مان؛ برونو توت؛ کرت تچولسکی و دیگران در کنار کارهای هنری امروز که تجربههای بحران و گریز؛ ناپایداری؛ خشونت و گمگشتگی را بازنمایی میکند؛ گذاشته و با آنها پیوند زده میشود. کارهای هنری ۳۲ هنرمند از کشورهای متفاوت از جمله رضا آرامش؛ و مازیار مرادی از ایران بر دیوار رفته است.
حالات نامطمئن نمایشگاهی است که اهمیت خاطره و روایت را در روندهای دگرگونیهای اجتماعی و فرهنگی از راه هنر کندوکاو میکند. با درآمیختن فضایی آزمایشی از اشیا و اسناد موجود در آرشیوهای اکادمی با نمایشگاهی از هنر معاصر و سخنرانی و میزگرد؛ فضایی برای اندیشهورزی برای پژوهشگران؛ فعالان و هنرمندان میآفریند.
در دروان ناگوارِ عدمقطعیت که با حالت ناپایدارکننده نظم اجتماعی در منطقهی خاوری مدیترانه و تروریسم و شکلهای تازهی ملیگرایی و نژادپرستی در اروپا شعلهور میشود؛ هنرمندان مسئولیت «تاریخ دیگران» را بر دوش میگیرند تا در هوایی باز و آزاد و تفکیک شده نشان دهند که جایگاه هنری ما در رابطه با دیگری کجا قرار میگیرد.
لازمهی اینکار برخورد با دغدغههایی مانند آسیبدیدگی جمعی؛ از دست دادن هویت؛ همدلی و تلاش برای درک و تجربهی ناپایداری است. هنرمندان نگارهپرداز از راه کارهایشان سکویی نه تنها برای سهیم شدن و دادوستد میسازند؛ بلکه از این گذشته پتانیسل دگرگون کردن تجربه را هم در اختیار میگذارند. به همین دلیل نمایشگاه پیرامون دو عنصر جوهری سازمان یافته – مطالعات و گفتوگوهای سیاسی؛ اجتماعی و فرهنگی و یک سلسله اسناد و اشیای بیهمتا از آرشیوهای آکادمی که خاطرات هنرمندان را در حالات و وضعیتهای اضطراری در آلمان سالهای ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ ارائه میدهد. این عناصر با هم در رسانههای فیلم؛ عکاسی؛ مجسمهسازی و نقاشی یک بازی درونی گفتوگوساز؛ مستند و روایی میآفریند.
هفتتیر کرت توچولسکی؛ پس از ۱۹۲۶؛ عکس از نیک اَش
پاسپورت والتر بنیامین (بنجامین) برلین؛ ۱۰ اوت ۱۹۲۸؛ عکس نیک اَش
تقویم جیبی هانریش مان؛ فوریه ۱۹۳۳؛ عکس از نیک اَش
جعبه مهمات با اسناد شخصی از الیا یوناس – استوکهوزن؛ بدون تاریخ؛ عکس نیک اَش
در این گزیده از نمایشگاه «حالات نامطمئن» تنها به دو هنرمند ایرانی شرکتکننده در این رویداد پرداخته میشود و برای اطلاعات بیشتر در بارهی هنرمندان دیگر به وبسایت آخر صفحه مراجعه کنید
مازیار مرادی؛ از مجموعه ۱۳۵۸
مازیار مرادی (م. ۱۳۵۸) به ویژه به مردمان و جستوجویشان برای هویت علاقهمند است – جستوجویی که میتواند در رویاروی با آشفتگی شدید اجتماعی و سیاسی به کحراهه رود. سلسله عکسهای ۱۳۵۸ مرادی ضربههای سرنوشت را که خانوادهاش در زمان انقلاب و جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷) تجربه میکند؛ ردیابی میکند. در اینجا بسیاری از اعضای خانواده مازیار نمونهی شکستخوردگیها و تغییرات فاجعهباری میشوند که تمامی خانوادههای ایرانی در آن سالهای پرآشوب تجربه کردند. مازیار مرادی بازسازی صحنهها را که خانوادهاش توصیف کردهاند؛ پرورش میدهد و سپس از آن صحنهها با همان افراد به عنوان بازیگران قصهی خودشان عکس میگیرد. در گفتوگوهایی که ماهها با آنها دارد؛ به پژوهش در بارهی جزئیات تجربههای فردی آنان میپردازد. عکسهایی که در ایران گرفته شده؛ اعضای خانوادهاش را به نمایش میگذارد که این تجربهها را از نو بازی می کنند – نگارههایی که رمزنویسی خانوادهای میشود که اینک به خاطر طغیانهای سیاسی و فرهنگی در سراسر کرهی خاکی پراکندهاند.
مازیار مرادی؛ از مجموعه ۱۳۵۸
مازیار مرادی؛ از مجموعه ۱۳۵۸
مرادی در این نمایشگاه ۳۷ عکس از مجموعهی ۱۹۷۹ خود را که برنده جایزهی اتو اشتینرت بوده؛ به نمایش میگذارد که سفر خانوادهشان را که در زمان جنگ ایران و عراق در ۱۳۶۴ ناگزیر به فرار از خانه و کاشانهشان میشوند؛ بازسازی میکند. برای آفریدن این عکسها؛ مرادی که کارش بر پایهی پژوهش و پرسوجو با کسانی بوده که در این فرار شرکت داشتند؛ تصمیم میگیرد که از عکاسی صحنه در همان مکانهای فرار خانوادهاش سود جوید. از این راه نه تنها عکسهایی تاثیرگذار در خدمت به حاقظه و خاطره آفریده؛ بلکه روند کار از راه آسیبهای فرار و گریز را دنبال کرده است. نگارهها رمزهای نمادین برای خانوادهای میشود که به خاطر طغیانهای سیاسی و فرهنگی در سراسر کرهی خاکی پراکنده شدهاند.
رضا آرامش اکتیون ۱۱۷ (۱۳۹۰)
رضا آرامش نقاش؛ عکاس و مجسمهساز هم همین راهکار را در سهلختی یادوارهای خود آکتیون ۱۱۷ (۱۳۹۰) به نمایش میگذارد که در آن حرکت اشارهای سرکوبشدهای؛ به عکس سیاه و سفیدی از فضای باروک کاخ ورسای لویی شانزدهم فرافکنده میشود.
آرامش که در سال ۱۳۵۹ در اهواز به دنیا آمده؛ بنمایههای عکاسی جنگ خود را از اسناد آرشیو و مطبوعات و اینترنت و گزارشهای رسانههای اجتماعی در بارهی ناسازگاریها در ویتنام؛ فلسطین؛ عراق؛ افغانستان و کره بیرون میکشد. اما آرامش با کارهایش به جای نمایش تنهای خونین و خشونت؛ رنجهای نادیدنی مردمی را نشان میدهد که اغلب یادآور حالت بدنی کسانی است که شهید میشوند. سه لختی بادوارهای اکتیون ۱۱۷ پیوندی مستقیم با روایت نگارهای در تالار آیینههای کاخ ورسای میآفریند که با پناهجویان شکل گرفته است. از این راه آرامش تداعیهای اغلب ناسازگاری را مانند تهیدستی و دارایی؛ زیبایی تن و فضا؛ خلوت و فضای همگانی میآفریند. ورسای جلوهی مطلقگرایی در اروپا در برابر استعمارگرایی و پیامدهای درازمدت آن میشود.
رضا آرامش؛ در میان چشم و شئی سایه میافتد
هنرمند در تمامی کارهایش دانش و شناخت ژرفی از تاریخ هنر؛ فیلم و ادبیات خاورزمین و باخترزمین هر دو را به نمایش میگذارد. نگارههای رسانههای جمعی از مناطق جنگی و گزارشهای عکاسیشده مواد خام سلسلههای عددگذاری شدهی سایهدار او را میسازند. اکشنهای ۱۷۵-۱۷۹ از عکسهای فوری متنزادایی شدهی زندانیان در مناطق بحران در سراسر جهان سربرمیآورند؛ سپس این خطوط کلی انتزاعی پسزمینه با پرینت عکس مناظر کامل میشود. بازنمایی پیوستهی خشونت در رسانههای جمعی در حالی که تماشاگر از میان سایهروشنها میگذرد و نگارهی آیینهای خود را میبیند میتواند حس خستگی بیافریند. شخصیتهای گمنام آرامش پیشگامانی در پویش او در بارهی سازوکارهای خشونت میشود. (برایدانستههای بیشتر در بارهی رضا آرامش نگاه کنید به تکچهره برگزیده فراایران رضا آرامش)
رضا آرامش؛ راه رفتن زیر نور موعود
از این گذشته یک سلسله سخنرانی و رویدادهای ویژه به پرسشهای کنونی سیاسی در بارهی موضوعاتی مانند نواستعمارگرایی؛ دلایل گریز و فرار و مهاجرت؛ و پیدایش موج تازهی ملیگرایی در اروپا میپردازد که از زمینهی مواضع فرهنگی و هنری بیرون کشیده میشوند و فضایی برای اندیشهورزی با سخنرانی؛ میزگرد؛ کنسرت؛ فیلم؛ اجرا (پرفورمنس) و تئاتر آفریده میشود.
سخنرانیها و میزگردهای بخش «گفتوگوها» موضوعات کلیدی کنونی را هدف میگیرد. اروپا با موج در ظاهر بالندهای از ناسازگاری و کشاکشهایی مانند بیگانههراسی؛ اسلامهراسی و یهودیستیزی رویاروی است. دلایل این بنیادگرایی نو چه میتواند باشد؟ چگونه میتواند رشد تودهای راستگراها و نژادگرایی را بازداشت و بر آن چیره شد؟ چگونه سیاستهای مهاجرت را میتوان بهبود بخشید؟ و هنر چه نقشی میتواند در حلوفصل این بحران بازی کند؟
سخنرانان این بخش از جمله میتوان از آرمین ناصحیجامعهشناس آلمانی ایرانی تبار؛ نیکیتا داوان؛ ناتاشا کلی؛ گرادا کیلومبا؛ میشل لوندر؛ کاترینا لامپ؛ شانتال موفه؛ ریتا سوسموث و… . نام برد.
آرمین ناصحی (م.۱۳۳۹) یکی از برجستهترین جامعهشناسان در آلمان است که جامعهی به اصطلاح سنتی را به پرسش میکشاند. پژوهشهای او بیشتر روی جامعهشناسی فرهنگ؛ دانشوشناخت و سیاست کانونمند است. ناصحی در سخنرانی خود روی بختهایی کانومند میشود که میتواند پیامد «تجزیه و تباهی» جامعه باشد که ماشهی آنرا مهاجرت اجباری و اختیاری تا اندازهای میکشد.
بخش «گفتوگوها» یک سلسلهسخنرانی و میزگرد است که به موضوعات کلیدی کنونی میپردازد. اروپا با کشاکشهایی مانند بیگانههراسی؛ اسلامهراسی و یهودیستیزی رویاروی است. دلایل این بنیادگرایی نو چه میتواند باشد؟ چگونه میتواند رشد تودهای راستگراها و نژادگرایی را بازداشت و بر آن چیره شد؟ چگونه سیاستهای مهاجرت را میتوان بهبود بخشید؟ و هنر چه نقشی میتواند در حلوفصل این بحران بازی کند؟
نمایشگاه و رویدادهای «حالات عدمقطعیت» که از ۱۵ اکتبر (۲۵ آبان) ۲۰۱۶ در آکادمی هنر برلین گشایش یافته تا ۱۵ ژانویه (۲۵ دیماه) ۲۰۱۷ برپا خواهد بود.
برای اطلاعات بیشتر به آدرس زیر مراجمه کنید
http://www.adk.de/de/projekte/2016/uncertain-states/pdf/Uncertain-States_Booklet.pdf
