جستوجوی معبد لائودیسه در نهاوند
مهدی رهبر و سجاد علی بیگی
منبع: http://www.antiquity.ac.uk
دستنوشته یونانی و دیگر اکتشافات دوره سلجوقی:
در سال ۱۹۴۳ کشف اتفاقی یک دستنوشته در نهاوند این گمان را به وجود آورد که شاید زمانی محل معبدی یونانی بوده است.
بنا به ترجمه دستنوشته یونانی معبد در دوران آنتیوکوس سوم (۱۸۷-۲۲۳ پیش از میلاد مسیح)(روبر ۱۹۴۹) در جایی که در آن زمان لائودیسیا نامیده میشد بنا گردیده بود.
در سال ۱۹۴۹ پنج مجسمه کوچک برنزی نیز به طور اتفاقی در همان منطقه کشف شد .(رهبر ۱۹۷۶) و کمی بعد
گریشمن در دیدارش از منطقه توانست یک قربانگاه سنگی دوران سلجوقی را شناسایی کند (گریشمن ..۱۹- ۱۹۶۳)
و درسال ۱۹۷۸ ق. معصومی در حال نقشهبرداری و عمقسنجی موفق به کشف یک ستون سنگی در همان جا شد.(معصومی ۱۹۷۸)
شکل ۱ : دستنوشته یونانی که در سال ۱۹۴۳
شکل ۲ : مجسمه برنزی کشف شده یک خدای یونانی در کشفی اتفاقی در سال ۱۹۴۹
پژوهشهای تازه:
شکل ۳ : ناحیه نهاوند در غرب ایران.
در سال ۲۰۰۵ نویسندگان این مقاله از این مکان بازدید کردند. در جریان کندوکاو سطحی در حیاط خانهای متعلق به دوران سلجوقی (رهبر ۲۰۰۵) یک پایه ستون و یک سر ستون ایونیایی و همچنین یک تنه ستون ساده بدون آذینپردازی را یافتند که احتمالا متعلق به دوران ساسانی است.
بومیان منطقه نیز از وجود چند قبر نبش شده، یک استوانه ستون و پایه ستونهایی خبر دادند که در پی دیوارها یا به عنوان پله از نو به کار رفته بود. با این که کاووشها محدود به این منطقه ساختمان دار بود یازده گودال آزمایشی هم کنده شد که در آنها تکههای سفال – قطعات ساختمانی- قبور- تکههای ستون و اشیاء سنگی دیگری هم کشف شد (رهبر و علی بیگی در مطبوعات ). تمام این اشیاء قبل ازاکتشاف در شرایط نامناسبی به سر میبردهاند.
. در برخی از بررسیها، حفاریها تا عمق ۴۵۰ سانتی متری ادامه داده شد، اما تمامی لایه ها به دلیل فعالیتهای اخیر آسیب دیده و به هم ریخته بودند. . سفالینه ها شامل نمونههایی از دورههای سلجوقی (شکل ۴) پارتی (شکل ۵) ساسانی و اسلامی بودند.
مهمترین کشف یک سرستون سنگی ایونیایی بود که اکنون در اختیار موزه نهاوند قرار دارد. قطر آن ۷۳.۵ سانتیمتر و ارتفاعش ۲۶.۵ سانتیمتر است و دو طرف آن با طرحی پیچدار (طوماری) زینت شده است. سر ستونی مشابه که در ایران کشف گردیده که متعلق به یک سایت پارتی در خورهه است(هرتزفلد ۱۹۴۱:۲۸۵ شکل ۳۸۴- حاکمی ۱۹۹۰: شکل ۱۷ – رهبر ۲۰۰۳: ۶۸ شکل ۱۶ ) و همچنین سرستونی دیگر در مرز کنونی ایران که متعلق به معبد اوکسوس در تاجیکستان امروزی است لیتوینسکی و پیچیکیان ۱۹۹۸ : اشکال ۶-۴ )
شکل ۴: خرده سفالهای سلجوقی نقاشی شده.
شکل ۵:کوزه سفالی کوچکی پیدا شده در گودال شماره یک که از راه کاوش گودالهای مختلف کشف گردیده است.
از اشیاء مهم پایه ستونی بود که سالها به جای هاون استفاده شده وسپس در گوشه حیاط خانه ای رها گشته بود. قاعده آن دایرهای به قطر ۶۰ سانتیمتر و ارتفاع آن ۳۳ سانتیمتر (شکل ۷) است که با دو نواره برجسته تزئین شده است و شباهت زیادی به پایه ستون ایونیائی بیستون دارد.( لوشی ۱۹۹۶: ۵۷- تافل. ۷-۲ )
شکل ۶: طراحی و تصویر سر ستون ایونیائی که طی بررسی در دوخواهران کشف شده
شکل ۷: پایه ستون ایونیائی که طی بررسی در حیاط یک خانه دوران سلجوقی کشف شده
نتیجهگیری:
تمامی کشفیات ذوران سلجوقی در نهاوند ازقبیل دستنوشته یونانی- قربانگاه سنگی- مجسمه ای برنزی خدایان یونانی- پایه ستونها- سر ستونها و خرده سفالها در یک جا واقع در دو خواهران به دست آمدهاند که به احتمال زیاد نشانگر مکان معبد یونانی در لائودیسئای ایرانی است.
سپاسگذاری:
بدین وسیله از مرحوم دکتر م. آذرنوش- ا. ترابی- ا. فرزانه- س. نیکروز و تمام اعضای تیم کاوشگری سپاسگذاری مینمایم.
